استان يزد با حدود 131575 كيلومتر مربع وسعت، چهارمين استان وسيع كشور است كه درقسمت

مركزي فلات ايران در حاشيه ي دشت هاي كوير لوت قراردارد وبين عرض هاي 29 درجه و52 دقيقه تا

33 درجه و27 دقيقه شمالي وطول 52 درجه و55 دقيقه تا 56 درجه و37 دقيقه شرقي واقع شده است.

استان يزد داراي 10شهرستان (يزد، ابركوه، اردكان، بافق، تفت، خاتم، صدوق، طبس، مهريز و ميبد)،

23 شهر ، 20 بخش و51 دهستان بوده با استان هاي سمنان از شمال غرب، اصفهان از غرب، فارس از

جنوب غرب، خراسان جنوبي از شرق، خراسان رضوي از شمال شرق وكرمان از شرق وجنوب شرق

همسايه است.

     آب انبارها، بادگيرها، كوچه هاي آشتي كنان و آسياب هااز مشخصه هاي اين استان است.

از كوه هاي شاخص اين استان مي توان به شيركوه، خرانق، هدش، سياه كوه، معراجي، ساغند،

هرات ومروست، ندوشن وبوستان اشاره كرد.

     بهره برداري از سفره آب زيرزميني از طريق قنات صورت مي گيرد.ازقنوات مهم استان، مي توان به

قنات اهرستان، دولت آباد، غياث آباد وزارچ اشاره كرد.


     متوسط بارندگي در سطح استان 108 ميلي متر ، ميانگين درجه حرارت حداقل 20- و حداكثر 47+

درجه سانتيگراد مي باشد.

   يزد از شهرهای کهن ایران زمین است و در دوران هخامنشی و شاید پیش از آن وجود

داشته و ((ایساتیس)) نامیده می شده است ، هَرفته (فرافر) و سریزد کنونی ، بازماندۀ

آن هستند ، که در30 کیلومتری خاور شهر یزد قرار دارند.

    در دوران ساسانیان ، استخر بزرگترین کورۀ فارس بود و ناحیه یزد ، بزرگترین ناحیه

استخر به شمار می رفت و شهرهای مهم آن ، عبارت اند از : کفثَه میبد ، نایین و فهرج

بود . در آغاز یزد ، نام ناحیه ای از استخر بود وشهر کنونی یزد ((کفثَه)) نام داشت ، امّا

پس از آنکه شهر ، یزد نامیده شد ، ناحیه بالا را ((کفثَه)) خواندند.

    نامگذاری یزد وابسته به واژۀ ((یزش)) به معنای ستایش ونیایش درزبان پارسی میانه

است وهمچنین گرفته شده از واژۀ یزدان یا یزتان نیز می باشد ، که معنی واژگانی آن پاک
 ، مقدس ، فرخنده ودرخور آفرین است وبه معنی ذات خدا هم آمده است . یزد ، یعنی

 آفرینندۀ خوبی ها ، پاکی ها و شهر خداست.

    کفثَه ، به معنی زندان یا شهر کوچک می باشد و منسوب به زندان ذوالقرنین سکندر

است . گفته اند هنگامی که شماری از بزرگان ایران درری علیه اسکندر مقدونی

برخاستند، وی آنان را دستگیرکرد و همراه خود به فارس برد ، چون به یزد رسید ، زندانیان

را درچاهی زندان کرد وآن محل را کفثَه نامید ، که به یونانی زندان است . پس از این که

اسکندر یزد را ترک گفت ، نگاهبانان به کمک زندانیان به آباداني و عمران یزد همّت

گماشتند.

    پس از برآمدن اسلام و گرایش مردم یزد به دین اسلام ، عنوان (( دارالعباد )) یا ((

دارالعباده )) به این شهر داده شد، زیرا علاءالدوله کالنجار، از ملکشاه سلجوقی تقاضای

حکومت یزد را کرده بود ، تا درآنجا به عبادت بپردازد .


پیشینه تاریخی شهر یزد

   شهر یزد با وسعت حدود 5/99 کیلو متر مربع درمرکز استان یزد در مسیر راه اصفهان

وکرمان قرار دارد ودارای مختصات جغرافیایی 31 درجه و54 دقیقه عرض شمالی و 54 درجه

و23 دقیقه طول شرقی قرار دارد .

    در افسانه های تاریخی بنای اولیه شهر یزد را به ضحاک نسبت داده اند . معین الدین

نطنزی ( مورخ قرن 9 هجری ) می گوید:

    « خطه ی یزد را ضحاک ساخت وآنرا زندان ضحاک خوانند » اگر اینها افسانه ای بیش

نباشد اما دست افزارهای سنگی یافته شده در دره های شیرکوه ، نگاره های کوه ارنان

وقطعات سفال نقشدارفیافته شده درنارین قلعه میبد ، همه حکایت از قدمت ودیرینگی این

شهرمی باشد. همچنین قدمت آتش معروف بنای زرتشتیان « آتشکده یزد » که به دوهزار

و پانصد سال می رسد ، صحت مطالب فوق را تاکید می نماید .

   با برپایی شهر یزد مدنیت آن در چهار کانون عمده « مهریز و فهرج ، یزد ، رستاق ، میبد»

پاگرفته است که در دوران باستان جزء ممالک مادها بوده است . پژوهشگران این منطقه

را که در مسیر شاهراه های باستانی « ری- کرمان » و « پارس -  خراسان » قرار داشت

را جزء سرزمین های دوردست مادها شمرده اند . با توسعه شهر حصارهایی در اطراف

شهر کشیده شد که ابو جعفر کاکویه درایجاد این حصار ها و آبادانی آن همت گماشت .

بعضی از قسمت های این دیوار هنوز به عنوان مدرک درشمال شهر وجود دارد . در این

دوره توسعه اصلی شهر عمدتاً به طرف جنوب شرق بود و مرکز شهر به طرف مکان

جدیدی در اطراف مسجدجامع منتقل شده ورشد ساختمان سازی نشان می دهد که

شاید اولین رشد اصلی شهر درطول این دوران بوده است . در دوران مغول شهر یزد

دستخوش تغییرات چندانی نشد اما در دوران آل مظفر ورشد ساخت وساز و شهرسازی

به طرف جنوب و جنوب غربی کشیده شد وهفت دروازه بردیوارهای جدید شهر اضافه

گردید . دردوران تیموری نیز مجموعه امیرچخماق در اطراف میدان بزرگی درمحدوده شرقی

ساخته شد و مرکز شهر کم کم از محل مسجد ونواحی اطراف آن به این مجموعه انتقال

یافت . اما در دوران صفویه شهر یزد در مقایسه با شهر های اصفهان ، شیراز ، کرمان ،

تبریز و ... توسعه چندانی نداشت تا اینکه در دوران های بعد همچنان شهر به سمت

جنوبی گسترش می یافت . با وجود خیابان کشی هایی که در زمان پهلوی برروی بافت

قدیمی شهر کشیده شد اهمیت ومرکزیت آن با استقرار کاربری های جدید درحاشیه این

خیابان کشی ها باقی ماند و شهر نشینی با وجود تنش های درونی ناشی از همنشینی

با این تغییرات به حیات خود ادامه داده و می دهد .

   گفتنی است قدیمی ترین سفرنامه هایی که در مورد یزد مطالبی عنوان کرده است

یکی سفر نامه مارکوپولو می باشد که می گوید : « یزد درایران اصلی قرار دارد وشهری

است خوب و اصیل وتجارب بسیار خوبی دارد».



آتشکده زرتشتیان

     یکی از اماکن مربوط به زرتشتیان است که با توجه به این که جمعیت زیادی از زرتشتیان در استان

یزد زندگی می کنند، ساختمانی مشجر در این مکان ساخته شده و آتشی در این ساختمان روشن

است که برای زرتشتیان مقدس بوده و در همه حال باید این آتش روشن نگه داشته شود. آتش این

مکان که قدمت آن به۱۵۰۰سال  می رسد در محفظه ای بلندتر از سطح زمین در اتاقی دور از تابش

خورشید قرار گرفته و اطراف آن اتاق هایی برای نیایش ساخته و طراحی شده است.


دخمه زرتشتیان

     در انتهای جنوبی شهر یزد در حوالی منطقه صفائیه قرار دارد که یکی از این دخمه ها که قدیمی تر

است با نام هانچکی هاتریا ( فردی زرتشتی و هندی الاصل ) نام گرفته است و دیگری به نام دخمه

گلستان معروف است. در وسط این دو دخمه چاله ای سنگی وجود دارد که زرتشتیان در

گذشته مردگان خود را در درون آن می انداختند. دخمه گلستان دارای قطر ۲۵ متر و ارتفاع دیوار از

سطح تپه شش متر است و دخمه هانچکی نیز دارای قطر ۱۵ متر است. دخمه در فرهنگ فارسی به

معنای گورخانه است.


 خانه لاری ها

     در سال ۱۲۸۶ قمری ساخته شده و مالک آن حاج محمد ابراهیم لاری بوده است که درها، پنجره ها

ارسی ها و اتاقهای نقاشی شده و آئینه کاری آن از نمونه های برجسته خانه های اعیانی قرن

سیزدهم بوده است. مساحت این بنا حدود یک هزار وهفتصد متر و زیربنایی معادل یک هزار و دویست

مترمربع است. این خانه در مرکز شهر یزد واقع شده است.


آب انبار شش بادگیری یزد

     ۱۸۰ سال پیش در دوره قاجاریه ساخته شده است. از ویژگی های مهم این اثر دو دهانه بودن این

آب انبار است که دارای تزئینات مقرنس کاری است. این بنا دارای ۵۵ پله ورودی در قسمت جنوبی

است که بین پله ۲۵ و ۲۶ از بالا یک هشتی با سنگ فرش آجری قرار دارد. با توجه به کویری بودن یزد و

ارزش آب، اهمیت بادگیر به شدت احساس می شود و این شهر دارای ۷۵ آب انبار است.


مدرسه ضیائیه یزد

     که به زندان اسکندر نیز مشهور است. متعلق به قرن ۶۳۱ هجری قمری است. بانی آن شرف الدین

علی رضی است. این مدرسه در محله فهادان و در مجاورت بقعه دوازده امام یزد قرار گرفته است. در

حیاط این مدرسه چاهی با قطر دو متر وجود دارد که به فضایی سرداب مانند با عمق حدود پنج متر

منتهی می شود. این بنا در ابتدا به وسیله اسکندر مقدونی با کاربری زندان بنا شده و بعدها به عنوان

مدرسه مورد استفاده قرار گرفته است.


باغ های استان یزد

    استان یزد فاقد رودخانه دائمی است اما با وجود کمبود آب و قرار گرفتن در دل کویر، این استان دارای

باغ ها و بستان های زیبایی است که در نوع خود بی نظیرند و با توجه به شرایط ویژه منطقه کویری از

طراحی، کشت و آبیاری خاصی برخوردارند. از جمله این باغ ها می توان به باغ دولت آباد، باغ ملی

نقی خان در تفت، باغ مشیر، باغ کلاه فرنگی رحمت آباد، باغ اولیاء، باغ محمودیه در نعیم آباد، باغ

خان در جاده تفت، باغ سرآسیابو، باغ مرشد در محل تل اشاره کرد. بنا و عمارت موجود در این باغ ها

خود به تنهایی جاذبه یک اثر دیدنی را دارند. رودخانه "طامهر" مهریز نیز از چشمه هایی است که از

ابتدای سال تا مهر ماه هر سال آب دارد، همچنین "غربال بیز" نیز چشمه ای در مهریز است که به

مناطق اطراف خود طراوت و شادابی خاصی بخشیده است.


باغ دولت آباد

     یکی از باغ های معروف یزد است که در دوره زندیه ساخته شده است و از قناتی یه همین نام برای

آبیاری درختان استفاده می شود و جریان آب در باغ، شاکله طراحی آن است. عمارت سر در جنوبی،

شترخان و اصطبل، عمارت حرم سرا، عمارت هشتی و بادگیر، آشپزخانه، عمارت بهشت آئین، عمارت

تالار آئینه، سردر اصلی و آب انبار دو دهانه عناصر متشکله این مجموعه است و عمارت هشتی و

بادگیر جالب ترین بنای این مجموعه است که تلفیق جریان آب و هوا را به بهترین شکل ایجاد کرده

است. بادگیر باغ دولت آباد با ۳۳ متر بلندی از سطح زمین شاهکار مهندسی و نشانه نبوغ معماران

یزدی است.


مسجد جامع کبیر یزد

     یکی از با ارزش ترین میراث های تاریخی هنری و گنجینه ای از معماری اسلامی است که قدرت و

استواری، کاشی کاری های نفیس و جالب و سر در بلند آن از امتیازات هنری و معماری این مسجد

است.


 مجموعه امیرچخماق

     شامل تکیه، میدان، حمام، کاروان سرا، خانقاه، قناد خانه، چاه آب سرد، و مسجد است که در دوره

صفوی توسط امیر چخماق، حاکم یزد و از سرداران و امرای شاهرخ تیموری در جهت آبادانی یزد ساخته

شده است. شبکه های ظریف از کاشی های معرق بیرونی گنبد، سنگ نصب شده در کریاس مسجد

به طرف میدان، محراب صفه اصلی با تاق نمای مقرنس کاری مسجد امیرچخماق از ویژگی های خاص

این مسجد است که موجب شده از نظر زیبایی بعد از مسجد جامع پر جاذبه ترین مسجد یزد باشد.


صنایع دستی یزد

    مهمترین صنایع دستی استان عبارتند از قالی، قالیچه، گلیم، مخمل، زری، چادر شب، دستمال،

مرس ریزه جیم، قناویز، اجرامی، شمد، ترمه، چرده، زیلو، روفرشی، کرباس، بقچه، لنگ، کیسه حمام،

خورجین، پتو، سفال، سرامیک، حصیر، کاشی و گیوه که در میان صنایع دستی استان یزد، قالی

بافی، ترمه بافی، زیلوبافی، ساخت سفال و سرامیک و کاشی از اهمیت ویژه ای برخوردار است.


شیرینی های سنتی یزد

از جمله باقلوا، قطاب، لوز نارگیل، لوز بادام، لوز پسته، پشمک، نان برنجی و حاجی بادام نیز از

سوغات این استان به شمار می رود.


منابع: خبرگزاری مهر- شعر از وبلاگ خشت اول، مصطفی ....- کتاب تاریخ یزد


با عرض سلام و خسته نباشيد خدمت همكلاسيهاي خوب خودم.

هر آغازي پاياني داره. اين ترم هم تمام شد...

اميدوارم كه امتحاناتونا مثه هميشه خوب داده باشين و نتايجشم واستون راضي كننده باشن!!!

اين چند روز تعطيلي رو حالشو ببريد و به بهترين شكل ازش استفاده كنين!


موضوعات مرتبط: موضوعات شهري

تاريخ : یکشنبه 27 دی1388 | 18:5 | نویسنده : حامد عسگریان |
.: Weblog Themes By VatanSkin :.